Sondag 16 September 2001
Inhoudsopgawe
Selfmoord van die Weste, resensie
(nog artikels volg)
Kopiereg voorbehou op die inhoud.
KRYT verskyn weekliks. Telnr. 011 325 0817. Faks 011 325 0819. E-pos: inlig@praag.org.
Redakteur: Dan Roodt. Grafiese versorging: Karin Roodt. Administrasie: Monya Crause.
Beskawingskonflik?
Vandeesweek se
grusame terreuraanval op die Wêreldhandelsentrum in New York was die eerste
uitbarsting in ‘n konflik wat reeds smeul sedert die einde van die Koue
Oorlog. Ook in Suid-Afrika gaan dit
verreikende gevolge hê, en mag dit die rassepolarisasie wat reeds aan die gang
is, op die spits dryf.
Die Amerikaanse
skrywer Samuel Huntington het in die middelnegentigerjare gepraat van
“beskawingskonflik” wat die ideologiese konflik tussen Oos en Wes,
kapitalisme en kommunisme, gaan vervang. Hy,
asook vele ander kommentators, het voorspel dat die Islam-beskawing die
waarskynlikste kandidaat sou wees vir so ‘n konflik. Die moontlikheid van ‘n anti-Westerse alliansie bestaande
uit swart Afrika, die Arabiese wêreld en selfs China, is nie uitgesluit nie.
Die gesig van
juigende Palestynse jeugdiges in vlugtelingkampe net ná die aanval, het
sekerlik menige Westerse televisiekyker geskok.
Palestynse en ander Arabiese leiers was gou om hierdie mense as ‘n
“minderheid” af te maak, ten einde nie ‘n grootskaalse antipatie teen
Arabiere in Westerse lande te ontketen nie.
Dit is egter ‘n ope vraag of daar nie veel wyer steun onder Arabiere en
Moslems oor die algemeen bestaan vir hierdie soort anti-Amerikaanse optrede nie.
In ‘n meer
fundamentele sin was die aanval egter nie net gerig teen Amerika nie, maar teen
die Weste self. Reeds by die Wêreldkonferensie
teen Rassisme was dit duidelik dat daar ‘n groot golf van anti-Westerse en
anti-blanke sentiment aan’t opbou was. Voorspoed
in Westerse lande, asook ander lande wat Westerse ekonomiese stelsels volg, word
gesien as “onregverdig”, en gebou op kolonialisme, slawerny en uitbuiting.
Omdat Islamitiese
state nie oor die militêre slaankrag van byvoorbeeld NAVO beskik nie, maak
hulle noodwendig gebruik van terreur, net soos wat die ANC hom destyds tot
terreur gewend het in die stryd teen die ou SA regering wat oor 'n veel sterker
mag beskik het as Umkhonto we Sizwe. Kolonel
Khaddafi van Libië, Sirië en nou ook die Taliban van Afghanistan, het nog
nooit geskroom om logistieke en ander steun aan terroriste te verleen nie.
Die euforiese
“einde van die geskiedenis” wat voorspel is toe die Berlynse muur geval het,
het nie gematerialiseer nie. Die
konflik wat nou ontketen is, het die moontlikheid om Westerse lande tot in hul
kern te skud en die wêreld binne ‘n nuwe stryd te dompel wat selfs langer kan
duur as die Koue Oorlog wat op baie plekke nie so koud was nie.
*
Die ANC en
terreur
Die kille verwoesting
van duisende menselewens in die Wêreldhandelsentrum het sekerlik by baie
Suid-Afrikaners die herinnering aan die Kerkstraatbom, die Magoo’s Bar-bom en
ander insidente wat onder die banier van “gewapende stryd teen apartheid”
gevoer is, opgeroep. Tot in 1989
het die Pentagon die ANC as ‘n terroriste-organisasie geklassifiseer, wat
blykbaar tweede laagste was op die lys van doeltreffendheid.
Suid-Afrika se
buitelandse beleid sedert die bewindsoorname van die ANC het ewe seer simpatie
met lande wat terreur aanmoedig en finansier, getoon. Kuba en Libië is van Suid-Afrika se naaste bondgenote.
Mnr. Aziz Pahad, wat deur baie beskou word as die mag agter die troon van
mnr. Mbeki, reis gereeld na Irak vir ontmoetings met Saddam Hoesein, iemand wat
vanuit ‘n Westerse oogpunt beskou word as ‘n tiran en ‘n probleem vir die
wêreld. Die uitlatings van mnr.
Stofile waarin die terroriste gesteun word, is vinnig gerepudieer deur die
ANC-leierskap, maar ‘n mens vermoed dat hy bloot ‘n gevoel verwoord wat
elders in die geledere van die beweging bestaan.
Vir ‘n lang tyd
gedurende die ANC se ballingskapjare, toe dit deur die Sowjet-Unie gefinansier
is, het dit ‘n stortvloed anti-Westerse uitsprake gemaak en bande gesmee met
genoemde state soos Kuba, Libië, die Palestynse Bevrydingsorganisasie en ander.
Suid-Afrikaanse Indiërs met ‘n Moslem-agtergrond is insgelyks
oorverteenwoordig in die Suid-Afrikaanse regering, en verduidelik iets van die
eksplisiet pro-Palestynse houding wat dit ingeslaan het sover dit die konflik in
Isreal aanbetref. In Durban het
ANC-ondersteuners saam met Palestyne teen Israel en Jode betoog.
Die louwarm uitsprake
van Mbeki oor die terreuraanval, en die gedagte dat Suid-Afrika “neutraal”
moet bly in die konflik wat nou vorm aanneem, is ‘n verdere aanduiding van die
ANC se inherente simpatie met anti-Westerse terroriste.
Die sogenaamde
Suid-Afrikaanse skikking van die vroeë negentigerjare, waarin ‘n
multikulturele staat in die vooruitsig gestel word wat op wedersydse
verdraagsaamheid sou moes bestaan, is reeds besig om uit te rafel, onder meer
omdat die ANC dit lank nie meer as ‘n skikking sien nie, maar as ‘n
“oorwinning” oor die bose en rassistiese wittes van Westerse afkoms.
Hierdie diskoers was ook in oormaat duidelik op die Rassismekonferensie
in Durban.
Die huidige
beskawingskonflik wat besig is om hom op te stel, gaan beslis die verhouding
tussen die verskillende etniese komponente van die Suid-Afrikaanse maatskappy beïnvloed.
Blanke steun vir
Amerika, en swart simpatie met die Arabiere en die terroriste-voorhoede, gaan
die brose fondasie van die multikulturele maatskappy verder laat verbrokkel.
Hopelik lei
dit nie tot verdere sinlose geweld soos wat ons reeds ervaar met plaasmoorde en
die misdaadgolf nie, maar tot ‘n herbesinning oor ‘n realistiese en billike
basis vir vreedsame naasbestaan in hierdie wêrelddeel tussen mense van
uiteenlopende kulture en rasse.
* * *
Selfmoord
van die Weste, resensie
Dis reeds ‘n ‘n
geruime tyd dat die Franse letterkunde weinig interessants oplewer, behalwe nou
enkele bekende skrywers wat hul resepmatige romans oor seks en die krisis van
die middeljare met reëlmaat lewer. Wat
eens die wêreld se voortreflikste letterkunde was, met romansiers soos Balzac,
Stendhal, Flaubert, Zola en Proust, om van die twintigste-eeuse vernuwers nie te
praat nie, het nou byna verval in die stereotipe introspeksies van byvoorbeeld
die hedendaagse Britse romankuns.
Te midde van
so ‘n skraal oes belangwekkende romans onlangs, is dit miskien verstaanbaar
dat Michel Houellebecq se Les particules élémentaires (« Elementêre
deeltjies ») die hele land gaande het.
Sedert verskyning, het die boek reeds 300 000 verkoop in Frankryk, en
doen dit ewe goed in Duitse en Nederlandse vertalings.
Vir sommige het dit reeds die kultusboek van die dekade geword en in die
Paryse moltrein is daar reklameplakkate oor die boek wat sê :
« Almal praat daarvan. Het
jy dit al gelees ? »
Oënskynlik
gaan die roman insgelyks oor seks en die middeljarekrisis, maar dan op ‘n heel
nuwe manier. Op bladsy 295, lees ons: “Te
midde van die selfmoord van die Weste, was dit duidelik dat hulle geen kans
gestaan het nie.” Die tema van
die Weste se verval word uitgebeeld deur die lotgevalle van twee halfbroers van
om en by veertig wie se ma hulle as kleuters agtergelaat het. Sy is deel van die permissiewe hippie-geslag van die
sestigerjare wat vrye seks, dwelms en primitiewe rituele vir die eerste keer
begin aanhang het. Haar eie plesier
is vir haar belangriker as enige liefde wat sy op haar twee seuns sou kon
uitstort.
Michel is ‘n
mikrobioloog en Bruno ‘n onderwyser. Eersgenoemde
leef ‘n kuise lewe as vrygesel wat geheel en al toegewy is aan sy navorsing in
molekulêre biologie. Hy ervaar
seks as oorbodig, en na ‘n tragiese herontmoeting met ‘n geliefde uit sy
jeug, vertrek hy na Ierland om navorsing te gaan doen oor maniere om die mens
deur middel van kloning te laat voortplant ten einde ontslae te raak van seks en
geslagtelikheid wat die mens soveel pyn besorg.
Sy halfbroer Bruno
volg presies die teenoorgestelde trajek. Hy
is totaal geobsedeer deur geslagsomgang, masturbeer aanmekaar, en besoek oorde
en klubs waar vrye en groepseks beoefen word.
Uiteindelik ontmoet hy ‘n vrou Christiane by een van die oorde wat sy
geesgenoot word sodat hulle vir ‘n wyle saam georganiseerde seks beoefen.
Net as hulle mekaar uiteindelik vind, en die moontlikheid van die liefde
wat sy ma hom as kind geweier het, opkom, raak sy verlam en pleeg selfmoord.
Hierna gaan Bruno terug na die gestig waarin hy voorheen opgeneem is
omdat hy hom aan ‘n leerling in die klas ontbloot het.
Les
particules élémentaires
kan die standaardwerk van ‘n nuwe « Europessimisme » word.
Dit beskryf die
onmoontlikheid van geluk te midde van ‘n wêreld wat weens die verlies aan
geloof en ‘n nihilistiese losbandigheid geobsedeer is met oudword en die dood.
Die hippiegeslag het die jeug en jong lywe verhef tot die norm, en nou is
ons almal daartoe gedoem om die oudwordproses te beleef as een van uitsiglose
verval.
Die “elementêre
deeltjies” van die titel verwys beide na die molekulêre basis van lewe self,
en na die geïsoleerde, eensame individue van die hedendaagse Westerse
maatskappy.
Die eksplisiete
sekstonele, asook vermenging van kru taalgebruik met biochemiese en filosofiese
diskoerse maak van die boek ‘n unieke leeservaring. Houellebecq is onder meer van pornografie en rassisme
beskuldig, want benewens die vele kille beskrywings van sy deelname aan orgieë,
maak Bruno op een plek die opmerking dat meisies in swart mans belangstel vanweë
hul groot geslagsorgane. Hy skryf
selfs ‘n rassistiese opstel daaroor, wat afgekeur word deur Philippe Sollers,
redakteur van die tydskrif L’Infini wat hom nietemin daarmee gelukwens
dat hy reaksionêr is. “Alle
groot skrywers was nog altyd reaksionêr,” meen Sollers, wat natuurlik in die
werklike lewe die pous van die Franse letterkunde is, asook ‘n uitgewer by
Gallimard.
Die Afrikaanse leser
kan veral met die boek identifiseer aangesien die Westerse verval waarvan daar
sprake is, insgelyks op Suid-Afrika self toegepas kan word waar ‘n soortgelyke
waardekrisis onder Afrikaners, asook aftakeling deur nihilisme en losbandigheid,
heers.
As ‘n onverskrokke
en dikwels onthutsende kyk na die hedendaagse Franse en Europese samelewing, is
dit ‘n roman wat mens nie durf misloop nie.
Ideaal gesproke behoort dit in Afrikaans vertaal te word, maar by gebrek
daaraan kan dit ook in toeganklike tale soos Nederlands (Elementaire deeltjes,
Arbeiderspers, Amsterdam, 2001) of in Engels (The elementary particles,
Knopf, 2000) gelees word. Die
oorspronklike het in 1998 by Flammarion in Parys verskyn en kos 105 Franse
frank.
Dan Roodt
* * *