|
Die Grondkwessie van 1876 in Namibië
“Ik Riet Taaibosch Massouw Massouw. Ik staat in de skoenen van den
groot Kaptein. Ik zeg een woord. Daar is een woord tot mij dat
gijlieden in de Revier lager getrek heeft. Is dit vrede of is dit
oorlog?
Riet
Taaibosch Massouw Massouw Kapteijn!”
________________________________________________________________________
Gibeon,
9 Jan. 1876
“Lieve Boeren. Ik heb gehoord dat gij wilt inkomen met oorlog om dit
land te nemen. Is dit waar of niet? Als dat niet waar is zeg ik ook
niets. Maar als dat waar is zeg ik ulieden draait om. Haast U. Ik
wil U in mij land niet hebbe. Ik wil geen gemeenschap met U houden.
Ik wil mij land niet door U laat verderven. Nog eenmaal zeg ik tot U
draait om gij Boeren.
Ik zal niet veele woorden tot U zeggen. Hopende dat tog alles wel gaat
en naar vrede gemaakt word.
Ik
ben,
Klein
Kibo Witbooi,
Kaptein van Gibeon, Opvolger van mijn Ou Vader die overleden
is.”
________________________________________________________________________
Gibeon,
9 Jan. 1876
“Mijn lieve vriend Jan Afrikaner.
Ek schrijf U deze paar regelen U een iets bekend te maak wat ik gehoord
heb. Ik heb gehoord dat de Boeren daar boven willen inkomen in ons
land en wil met oorlog komen, niet met vrede. Broeder ik zal dat
ding niet toelaten. Zoo heb ik de Boeren een harte brief gegeven dat
hij haastiglik moet omdraai als hij met een kwade hart komt. Zoo
moet U hem ook een degelijk harte brief geven dat hij in vrede
omdraai van de plek waar hij is.
Ik
groet U hartelik,
Uw
broeder Kapteijn
“Aan
de Boeren wat op Rietfontein zijn.
Ja,
wij hebben gehoord dat gijlieden op pad zijn met uwe trekken om land
en plaatsen te zoeken.
Hoor
nu. Dit schrijven wij uit namen van alle opperhoofden van Damaraland
met hunne onder
kapteijns en volken en ook uit naam van alle kapteijns van
Namaqualand met hun volk. Wel Gij Boeren welke land zoekt gij? Hier
is geen land voor U om te koopen of te ruilen of te nemen. Wij
hebben ons land zelf noodig. Zoo moet Ulieden zoodra U deze brief
krijgen moet Ulieden opbreken en haastiglik, ja haastiglik en
nogmaals haastiglik trug trug trug naar uwen eigen land waarvan
gijlieden gekomen zijt.
Wij
hebben gehoord dat drie van Uw paarderuiters bij de werf van Kaptein
Andries Lammert geweest is om land te zoek en dat hij U lieden niet
wou toelaten verder te gaan. En dit keuren wij sterk goed.
Wij
van Rietfontein: Wie heeft U recht gegeven op ons grond te woon?
Als
gij niet wil hooren na dit geschrijf en het komt slaags met ulieden
dan mogt U zelf toezien.
Kapteijn
Schamus
En
Andries Lammert,
En
oulieden Saul Stephana
“Ik Grootman Frederick Flermuis van Ganze. Die
eenwoord-zegger. Hij van Ganze. Aan die voorman van die Boere
paarderuiters die bij Reki is. Ik heb gehoord dat gij groot woorden
uitblaast onder de zon. Dageliks doet gij dit omdat er geen
tegenpartij is die U aanhoort. Weet dan vriend dat ik ook op een
rijpaard zit dat ik ook die roer draagt. En niemand kan hier in dit
veld die groot woord praat en die spog paard rij dan ik alleen. Wilt
gij dat zeggen waar ik dit kan aanhooren? Hoor, ik kom U ingemoet
met mij paarderuiters en gij zult toezien.
Grootman
Frederick Flermuis van Ganze.”
Die Oorlams verlaat die Kaap aan die einde van die 18de eeu en
gaan vestig hulle by hulle Khoekhoe stamgenote, die Namas, in die
huidige Namibië. Hulle taal is Kaaps-Hollands of Afrikaans. Hulle
het ryperde en gewere. Die naam Oorlams het hulle waarskynlik gekry
van die Indonesiese woord orang lama (datang) wat beteken
“iemand wat geruime tyd in die Ooste gewees het en die land, die
mense en hul gebruike ken”, maar wat die plaaslike betekenis
gekry het van “mense wat hulle aangepas het by die beskawing en
wat slim en uitgeslape is”. Aanvanlik is hulle oorhoops met die
Namas, maar in 1835 verenig Jonker
Afrikaner die Oorlams en die Namas in ‘n politieke
alliansie. In 1842 sluit Ovaherero groepe aan by die alliansie en
vir byna 20 jaar beheer hulle die grootste deel van suidelike en
sentraal Namibië. Hernude onderlinge struwelinge word uiteindelik
opgelos in 1858 en jare later, aan die begin van die 20ste eeu, veg
die Oorlams onder aanvoering van Hendrik Witbooi saam met die
Namas teen die Duitse troepe.
Reeds in 1854 is daar ‘n gerug dat die Boere hulle wil vestig in die
Swakopgebied. (Die gebied is in die tyd bewoon deur die Namagroep,
die Topnaars.) In 1867 is daar ‘n verdere gerug dat Boere uit die
distrik Marico op pad is na Namibië. In 1874 skryf
Maharero, opperhoof van die Herero’s, aan die
Kaapse goewerneur ‘n brief waarin hy hom vra om deur sy amptenare
immigrasie te belet. In 1875 skryf Jan Jonker aan Maharero
‘n brief waarin hy sę dat dat die groepe moet saamstaan en
verenig teen die Boere. Vroeg in 1876 stuur die Kaapse regering vir
W. C. Palgrave as spesiale kommissaris met die opdrag dat hy moet
voorkom dat die Boere ‘n vaste nedersetting daar stig.
Op 6 Januarie 1876 verlaat Gert Alberts se trek uit die Transvaal,
Ghanzi in die huidige Botswana
en bereik mettertyd Rietfontein. Die Oorlams kom dit te hore
en stuur briewe aan die klein groepie trekboere. Alberts stuur ‘n
deputasie na hoofman Andries Lambert (Lammert) van die
Oorlams by Gobabis met die versoek om tydelik Rietfontein aan hom af
te staan. Op 17 April 1876 skryf Andries Lambert ‘n brief aan
Alberts waarin hy hom die reg gee om daar te bly. Hy stuur ook ‘n
brief aan die goewerneur in die Kaap om te verduidelik waarom hy die
besluit geneem het. Maar in Maharero se oë het Lambert nie vrye
beskikkingsreg gehad nie en hy stuur ‘n dreigbrief aan hom en
beveel dat Alberts moet wegtrek. Alberts, wat nie bewus was van die
teenstrydige eiendomsaansprake nie, hoor hiervan en tree in
verbinding met Mahahero om hom die versekering te gee dat hy nie
grond wil koop nie en vra verlof om tydelik daar te bly.
Die verlof is uiteindelik toegestaan en hulle bly daar tot 1878. Die
trek van Gert Alberts het later verenig met ander trekke wat
gesamentlik bekend
geraak het as die Dorslandtrekkers en tydelik by Rustplaats in die
Kaokoveld gaan bly het voordat hulle uiteindelik hul in Humpata in
Angola gevestig het.
Bronne:
Maho, J F: Few people, many togues. The languages of Namibia. Gamsberg
Macmillan Uitgewers (Edms) Bpk. Windhoek. (1998)
Marais, Eugčne N.: Versamelde werke, Onder redaksie van Leon Rousseau,
J L van Schaik (Edms) Bpk.,Pretoria. (1984)
Strydom, C J Scheepers: Afrikaners in die vreemde. Tafelberg Uitgewers
Bpk. Kaapstad. (1976)
Van der Merwe,J H ,ed.: National atlas of South West Africa (Namibia),
University of Stellenbosch. Cape Town. (1983)
Boontoe
|
