‘n Resensie oor die régime se propaganda

Een van die dae gaan ek iets skryf oor Etienne Leroux se novelle 18-44 waarin ‘n 44-jarige “knolskrywer” op ‘n dag ‘n brief ontvang van ‘n 18-jarige inconnue, mej. X.  Die boek is vol heerlike subtiliteite wat ‘n vorige geslag akademiese eksegete kwalik kon raaksien, en dit sou my genot verskaf om my eie leesplesier met my lesers te deel.  Ek voel ek is nou reg daarvoor aangesien ek ook onlangs 44 geword het.

In hierdie dae sou mens seker moes praat van me. X, en ek het so-een in my lewe waarmee ek toevallig getroud is, en miskien is dit minder as toeval dat sy ook onlangs ‘n geesdriftige briefskrywer geword het.  Ek was net besig om aan 18-44 en die epistolêre verhouding tussen die knolskrywer mnr. Y en sy mej. X te dink, toe ek op hierdie winterse Sondag die 1,7 miljoenste eksemplaar van ‘n publikasie onder my neus gedruk kry saam met die grootste Afrikaanse koerant, getitel “THE GREAT DEBATE – Unity, Diversity and Race in South Africa”.  Mej. X, waar is jy?  Pleks van die “brief in jou ongevormede handskrif” waarvan Leroux se knolskrywer mnr. Y praat, en waarvan “iets hom verhinder om dit in die snippermandjie gooi”, is daar die oninspirerende prosa van ‘n aantal mense wat, indien dit van hul skryfstyl afgehang het, maar liefs op Robbeneiland agtergelaat kon gewees het.  Dit alles in die Koningin se taal, want soos ek iewers daarin lees verteenwoordig die Afrikaner “die vyand”.

Dit bekommer my nou alreeds geruime tyd dat sekere mense in die geledere van die huidige bewind te veel van Afrikaners en selfs van Afrikaans hou.  Dit is baie sleg vir die moreel van taalaktiviste, onder andere.  Om myself dus as “vyand”, hopelik ‘n “vyand van die staat” in Sowjet-jargon, getipeer te sien, het my onmiddellik in ‘n beter stemming geplaas en ek het die prosa van die régime met belangstelling begin lees.  En, soos my lesers teen dié tyd al kon vermoed, terstond besluit dat ‘n resensie in die goeie ou taal van die verdrukker onafwendbaar sou wees om reg te laat geskied aan hierdie besonderse literêre gebeurtenis waarin daar, wat genoem word “essays” aan die volk daarbuite gebring word, met kwalik bedekte revolusionêre ywer, soos ook moontlik gemaak deur die vriendelike borgskappe van, o.a. Vodacom, Sanlam, Avis, Shell, MTN, Anglo American en Eerste Nasionale Bank.  Wat dit natuurlik weer van hul kliënte sal verhaal, dit is nou u en ek.  Terloops, ek wonder waarom Sanlam ‘n propagandastuk in Engels borg aan Afrikaanse lesers, of kan die ideologies suiwere sentimente eenvoudig nie in Afrikaans uitgedruk word nie?

‘n Mens vermoed dat die borge vrywillig verplig is om die sak te skud, want te oordeel aan die subtiliteite van hierdie “debat”, is die versoek seker met die spreekwoordelike AK 47 gerig.  “Debat” verkry hier nogal ‘n nuwe betekenis, want die laaste keer toe ek aan sulke swart humor blootgestel is, was tydens ‘n besoek aan Berlyn toe die muur nog gestaan het, en ek tot ‘n voller begrip van die woord “demokraties” in die Deutsche Demokratische Republik, ofte wel DDR, moes kom.  Geen wonder mnr. Jakes Gerwel, wat insgelyks ‘n bydraer is tot die onderhawige bydrae tot The Great Debate, was so aangedaan toe die muur geval het nie, want daarmee het vorme van “vrye debatvoering” onder die wakende oog van ‘n Mauerschutzer of muurskutter voortydig tot ‘n einde gekom.

Behalwe uiteraard in Suid-Afrika, waar hierdie soort eenrigting-propaganda wat met ‘n megafoon in jou oor geskree word, steeds deurgaan vir “debat”.  In ons verdrukkerstaal is dit natuurlik ietwat anders gesteld, maar teen die tempo waarteen ons uit Suid-Afrika gerangeer word as “die vyand” hoef ons gelukkig nie meer deel van hierdie “Suid-Afrika” te voel waarin “demokratiese debat” in die DDR-sin met komplimente van die staat voor ons uitgestal word nie.

‘n Mens sou so ver kon gaan as om te sê dat swart humor die wesenskenmerk is van dié besonderse opus waaraan vele van ons bekende politici en openbare figure meegewerk het, want reeds in die voorwoord van die redakteur, Mnr. Mac Maharaj, bereik dié vorm van makabere selfsatire ‘n apoteose met die titel “Let’s not talk past each other”.  

Die intelligente leser het reeds gesnap dat daar geen gevaar is dat ons verby mekaar gaan praat nie, want daar word nie van ons verwag om iets te sê nie.  Soos mnr. Maharaj dit stel,

“The aim of this special supplement is modest:  we hope to facilitate the debate and the process that will unite our communities so that we realise the goal of a secular state and a non-sexist, non-racial society.”  (bl. 2)

Daar is reeds besluit dat ons onsself sal verenig onder die waardes en wense van die régime, en die uitgehandigde program verteenwoordig die “debat”.  Die Speaker van die Parlement, wat onlangs in die nuus was omdat die eurosentriese konsep van ‘n onpartydige speaker haar nie langer aanstaan nie, en sy openlik partydig is vir haar party wat in elk geval van die parlement ‘n rubberstempel van die uitvoerende gesag gemaak het, gaan verder in die vrye uitwisseling van menings wat hier geskied deur ons daaraan te herinner dat,

“Our country remains littered with place names which reflect the nomenclature of white superiority.”

Hiermee moet ons ons seker gereed maak dat Hoedspruit meer as sy hoed gaan verloor, want laasgenoemde het mos onlangs gevorder tot ‘n “apartheidsimbool” wat onverwyld uit die dorp verwyder moes word.  En wat van al die ander plekname waarin blanke baasskap vergestalt is, soos Bloemfontein of Naboomspruit of Langebaan of wat ook al?  Straf die blomme en die spruite!  Onderliggend aan hierdie kriptiese verwysing na blanke baasskap moet ons seker verstaan dat enige pleknaam in die verdrukkerstaal binnekort die onderspit gaan delf soos Voortrekkerstraat nou pas in Bloemfontein vernoem is na die duisendste “Nelson Mandela Avenue”.

Gerwel self berei as’t ware die weg voor deur die ANC-nasie in te lig dat daar in die geledere van Afrikaanse taalstryders ‘n “sentimentele swaai na regs is”.  Pasop vir die regse gevaar!  En Suid-Afrika is nie eens beskerm deur ‘n goeie ou “anti-fascistischse Schandmauer” soos dié van Berlyn waaroor hy so getreur het nie. Hy gaan voort deur te praat van die bui onder die taalstryders as

“predominantly one of insecurity, distrust and insular mobilisation”.

Gegewe die literatuur waaraan ons blootgestel word, is dit waarskynlik geen wonder nie, behalwe dat ek by die lees daarvan al hoe minder “onseker van myself” voel en al hoe meer wantrouig en mobiliseerbaar vir enige aksie wat die verdrukkerstaal in die gesig van hierdie ou has been-apparatsjieks gaan gooi totdat hulle daarin stik.

Dieselfde tandewys vir die Boere kom voor by mnr. Mandla Langa wat ek op ‘n stadium in Duitsland meegemaak het toe dié nog insgelyks iewers aan die verkeerde kant van die Muur weggekruip het in ballingskap.  Volgens hom het apartheid in Afrikaans “die volmaakte voertuig gevind om die brutaliteit daarvan te verwoord”.  Met ander woorde daar is iets aan die taal self wat per se “brutaal” is, ‘n gedagte wat hy aan die einde van sy opstel ietwat weerspreek, dog ook nie heeltemal nie, as hy bevoeg:

“Afrikaans is an African language, nourished in our backyards, sometimes by people who resemble us, and is part of our pain.  That is why, when it refuses to become another one of our languages – and allies itself with sentiments alien to this soil – our sense of betrayal is all the more acute.”  (bl. 6)

Dink daaraan as jy volgende keer oor Heidegger of Descartes skryf in Afrikaans, en nie oor ubuntu nie, want jy is besig om nie die Afrika-bloed-en-bodem-logika te eerbiedig nie.  Die idee dat Afrikaans “een van ons tale moet word” beteken sekerlik ook dat dit ‘n agtergestelde posisie teenoor Engels moet aanvaar, ‘n letterlike agterplaastaal, en dat ons dieselfde houding moet inneem van “om jou eie taal op universiteit te wil sien, is verdelend vir die nasie. ”

‘n Mens sou gedink het dat die rassisme-tema teen dié tyd al uitgeput moes gewees het, maar blykbaar is die narcisme van die swart élite wat na hul eie huid staar ‘n bron van onuitputlike fassinasie.  Mnr. Jon Qwelane is van mening dat, in weerwil van die enkele wittes wat tronk toe is aan die kant van die ANC, daar nogtans ‘n “kollektiewe blankedom” bestaan wat swartmense tot hul voordeel uitgebuit het.  Hieronder tel elke witte wat nie die besondere voorreg gesmaak het om saam met lede van die revolusionêre voorhoede ‘n gevangenissel te deel nie.  Vir my is die mees enigmatiese sin in Qwelane se stuk die gedagte dat “the oppression of blacks continues unabated” wat hy koppel aan die vertrek van sekere maatskappye se hoofkantore na Londen.  Tans verkeer die hele Suid-Afrikaanse nomenklatura, waaronder ‘n hele vliegtuigvol ministers en die President, vrywilliglik in Londen, dus het mnr. Qwelane tog sekerlik begrip vir die aantrekkingskrag van die plek?  Of andersins berus sy stellings op ‘n verhewe logika wat ek te dom is om te verstaan.

Daar is selfs ‘n paar “token” Afrikaanse bydraers tot die magnum opus op koerantpapier wat die land getref het:  Antjie Krog, Chris Louw en Van Zyl Slabbert.  Ek dink nie Gerwel sal homself as Afrikaans wil definieer nie, want hy is so ‘n fanatiese nasiebouer dat hy seker spyt is Microsoft het nie al lankal menslike taal met ‘n bietjie sagteware vervang nie, sodat hy die Borg se slagspreuke uit Star Trek saam met ‘n gekollektiviseerde groep semi-robotte kan prewel:

“We are the Borg. We will assimilate you.  Resistance is futile.”

Beide Chris Louw en Van Zyl Slabbert is uiters versigtig om nie aanstoot te gee nie, maar ek het nooit geweet die woord “revolusie” figureer so sterk in eersgenoemde se woordeskat nie.  Louw dra nogtans die idee oor dat daar iets van ‘n vervreemding by Afrikaners bestaan, omdat ons nie “ons revolusie” gehad het nie.  Toemaar Chris, dit kom nog.  Hierteenoor “tender” Antjie Krog nog steeds vir haar datsja in ‘n niksseggende stuk wat eindig met die inligting dat sy Mandela se outobiografie in  Afrikaans vertaal het.  Geen wonder die dame raak meer en meer introspektief en mistiek nie:  sy is besig om die Qunu-orde te stig en eersdaags gaan kloosters soos paddastoele oor die land verrys waar al die nonne die Bybel gaan wegsmyt en lang meditasies en bybelstudiesessies gaan deurbring met Long walk to freedom.

Tussen die oproepe tot Afrika-revolusie en selfs ‘n naamsverandering vir Robbeneiland deur, kom ‘n mens onder die indruk dat denke by ons maghebbers min of meer bestaan uit gister se opgewarmde clichés, alles aangebied in ‘n styl wat herinner aan Josef-Stalin-skryf-in-die-Randburg-Sun.  Solank jy net “non-racial” en “non-sexist” sê, kan jy maar jouself skuldig maak aan werklike fascisme en etniese haat aanblaas teen minderhede, soos die stelling van ene Rehana Rossouw van die Mail & Guardian dat een of ander groep Afrikaner-illuminati steeds ons ekonomie beheer 

“Black control of the economy is still minute compared to white (and Afrikaner) control...  [D]espite  black political power and the ever-diminishing number of Afrikaner faces in the House of Assembly, the impression is created that Afrikaners still control this country.”

Ek kan dit nie eers meer regkry om by ABSA of Sanlam in Afrikaans gehelp te word nie, dog die Afrikaner-Illuminati beheer steeds die land.  Klink vir my baie na wat die nazi’s van die Jode gesê het:  al sien jy hulle nie, is hulle oral in beheer.

Met sulke “debat” wag daar donker dae op ons.  Maar dit voel lekker om weer gehaat te word, en die verdrukkerstaal is weer op sy pos, ná die illusie dat Afrikaans nou weer aanvaarbaar was in Suid-Afrika.  Afrikaans en Afrikaners het nog altyd net goed gedoen as hulle ‘n sterker mag moes opponeer.  En:  dink net wat die apparatsjieks gaan doen as hulle eendag agterkom watse hewige debat daar in dié taal woed, maar miskien sal hulle dit ‘n ander naam gee, want is die betekenis van die woord “debat” nie nog ‘n voorbeeld van baasskap à la Frene Ginwala nie?  Nog ‘n naam om van die aardbol te verwyder?

Dan Roodt

Boontoe