Klein is mooi

Johann Wingard

Die rotsvesting Gibraltar is ‘n eeue-oue bron van spanning tussen Engeland en Spanje.  In 1970 het die rotsvesting se destydse Hoofminister, Sir Robert Peliza, voorgestel dat Gibraltar ten volle by Brittanje ingelyf moes word, maar die Britse Regering het sy voorstel verwerp.  Sedertdien betoog die Gibraltar Liberale Party sonder enige sukses dat Gibraltar met sy 22,000 inwoners as ‘n ministaat, soos ‘n koninklike stadstaat of prinsdom, by die EU ingelyf moet word.  Hulle het Monaco, Liechtenstein, San Marino en Andora in gedagte.

‘n Veelpartykomitee van die miniparlement het onlangs ‘n deeglike hersiening van Gibraltar se grondwet gedoen om enige koloniale oorblyfsels finaal te verwyder en om groter outonomie vir Gibraltar onder die Britse magsambreel te verkry.  Hulle het egter belowe dat enige konstitusionele voorstelle eers aan Londen gedoen sal word.

Dit is veral Andora wat as konstitusionele model deur Gibraltane voorgehou word.  Net soos Gibraltar, is Andora ook ‘n rotsvesting wat tussen Frankryk en Spanje hoog teen die Pireneëbergreeks geleë is.  Die staatjie is onafhanklik en sy soewereiniteit is in sy bevolking van slegs 61,000 gesetel.  Daar is drie onderwysstelsels, naamlik Andoraans, Spaans en Frans.

Maar hoewel Spanje teësinnig ingestem het dat Andora sy onafhanklikheid kon behou sodat dit in 1993 ‘n volwaardige lid van die VN geword het, wil Spanje nie dieselfde toegewing teenoor Gibraltar maak nie.  Dit was op vier Oktober 1994 dat mnr. Òscar Ribas Reig, voorsitter van die Verkose Raad van die Prinsdom van Andorra, by die nege-en-veertigste sitting van die VN se algemene vergadering die waardes van ministate op so ‘n helder wyse aan die wêreld voorgdra het.

Madrid aanvaar eenvoudige nie dat Gibraltar soos Andora sy selfbeskikking kry nie en eis dat dit ‘n integrale deel van Spanje moet  word.  Klaarblyklik het Gibraltar, ander as Andora, ‘n ekonomiese en strategiese waarde vir Spanje.

Desnieteenstaande Brittanje en Spanje se teenkanting het die mini-regering van Gibraltar besluit om ‘n referendum op eie houtjie aan die einde van Oktober vanjaar te hou sodat die inwoners hul gevoel  ondubbelsinnig duidelik kan maak

Natuurlik het sowel Londen as Madrid die rotsvesting se voorgestelde referendum veroordeel, aangesien daar reeds langdurige Anglo-Spaanse onderhandelings plaasvind.  Anders as met die Falklande, wil Brittanje niks doen om sy eertydse onderdane te help nie en is hy bereid om weereens, soos soveel keer tevore in die geskiedenis, sy historiese verantwoordelikheid ten gunste van politieke gedienstigheid en die moderne siening van sy eiebelang te versaak.

Daar is egter baie ander voorbeelde waar ministate wel tot hul reg gekom het en waar hulle ‘n heilsame uitwerking op die internasionale politieke tooneel uitoefen, veral in die wandelgange van die VN.  Verwysings na Balkanisering is dus nie noodwendig gepas wanneer Afrikaners hier te lande op kulturele of selfs op territoriale selfbeskikking aandring nie.  Een van die mees logiese aanbevelings van die Volkstaatraad was dat die Centurion/Pretoria-Oos gebied, waar bykans 300,000 Afrikaners woon, as ‘n Federale deelstaat, provinsie of kultuurstreek erken moet word en waar Afrikaners dan hul selfbeskikking in ‘n kultuurheimat of ministaat kan uitoefen.

 Òscar Reig het met verwysing na Andora se toelating tot die VN in sy toespraak die vraag gevra of daar in ‘n globaliserende wêreld nog plek is vir ministate, aangesien hul blote bestaan in ‘n wêreld waar grootskaalse operasies beplan en uitgevoer moet word, as ‘n anachronisme gesien kan word sodat ministate as onrelevant beskou kon word.  In ‘n tyd waar die Wêreld-Handelsorganisasie aandring dat proteksionisme beëindig moet word, waar NAFTA, APEC of die Europese Unie voorsien dat dienste of goedere in 'n groot mate vryelik oor groot gebiede sal kan vloei, kan mens die situasie baie maklik oorvereenvoudig en die volgehoue voortbestaan van ministate binne magsblokke soos die EU (..of selfs die AU) bevraagteken.

Hy het voorts gesê dat dit ‘n feit is dat die wêreld vandag na groter ekonomiese integrasie voortsnel en dat dit al hoe belangriker geword het dat die identiteite van ministate gerespekteer sal word.  Hierdie identiteite word anders gemeet as die grootte van ‘n staat se bevolking, ook nie volgens die gebruik dat die meerderheid die minderheid sal oorheers nie, want ‘n groter kollektiewe identiteit is demografies nie belangriker as dié van ‘n kleiner groep nie.   Die wese van demokrasie bestaan uit regering deur die meerderheid, maar gebalanseer deur respek en agting vir die minderheid.  Net so moet die politiek van magsblokke op die internasionale arena sorg dra dat kleiner staatjies, of minderhede, nie weens kleiner getalle as minder belangrik, minder wys of minderwaardiger beskou word as wat hulle inderdaad is nie.

Meer as ‘n kwart van die VN se lede is vandag ministate wat almal dieselfde beperkings op hul politieke opsies en ruimte vir optrede deel.  Waar beslissende optredes deur die groter moondhede en magsblokke wenslik is om stabiliteit te handhaaf, is dit ook waar dat klein staatjies sekere inherente kwaliteite besit waarsonder die wêreld ‘n veel armer landskap sou wees.  Eienskappe soos medemenslikheid, deernis, versoening, begrip, verdraagsaamheid, die soeke na kompromieë, van gee en neem, is die opsies waarmee ministate hul probleme die hoof kan bied.

Militêre oplossings is dus nooit ‘n uitweg vir ministate nie.  Net soos minderhede binne multikulturele demokrasieë, besit ministate ‘n intrinsieke en noodsaaklike respek vir pluraliteit en wedersydse harmonie; eienskappe wat hulle vir eie behoud moes ontwikkel.  As gevolg van hul kleiner getalle kan langtermynoplossings nie eensydig afgedwing word nie en kan die oorsake van twispunte nie op ‘n lukrake wyse van die tafel gevee word nie.  Dis in hierdie opsig waar groter state iets by ministate kan leer en waar leiers van ministate gewoonlik goeie tussengangers is.

Sedert die VSA se Viëtnam- en Rusland se Afghanistanervarings, het groot state ontdek dat militêre mag ‘n dreigende konflik mag uitstel, maar dat dit nooit die basis van langdurige vrede kan wees nie. Vandag moet state plek maak vir selfbeheersing of selfbeperking.  Selfs die oorloglustige Bush-adminstrasie mag nie wettiglik sonder die VN se goedkeuring teen Irak optree nie.

Sou dit nie ‘n blye dag wees wanneer makrostate hulle ook deur die reëls van ministate kon laat lei nie?  Deur voor te stel liewer as om voor te skryf, deur te onderhandel liewer as om te dwing, deur kultuurgroepe te harmoniseer, liewer as om hulle te polariseer, deur ander te respekteer liewer as om hulle te verneder, om saam te werk liewer as om uit te buit en om die versoeking te weerstaan om teenstaanders se bates te vernietig en liewer saam te werk om nuwe bates te skep.  Hierdie is die ministate se intrinsieke reëls wat daagliks belangriker word om planeet aarde ‘n beter en vryer plek te maak.  Dan eers kan die gemeenskaplike vyande soos hongersnood, MIV en ander ernstige probleme die hoof gebied word.

Ministate besit geen militêre mag of groot menslike of ekomiese hulpbronne nie en kan slegs deur uitnemendheid hul plek in die staterei volstaan.  Dit   dwing hulle dus om die grootste respek te betoon vir ander se kollektiewe identiteit, kultuur en waardestelsels.  Die balans tussen kulture en hul vreedsame interaksies is al wat ware vrede en harmonie tussen mense in ‘n plurale samelewing kan verseker.  Darenteen is enige poging tot gedwonge kulturele samesmelting ‘n resep vir polarisering en onstabiliteit.

In Suid-Afrika sal dit vir die meerderheidsregering dus onwys wees om ‘n beleid toe te pas wat ten doel het om die minderhede te probeer assimileer of te de-etnifiseer, of om onsensitief te wees teenoor die Afrikaners se versugting om hul eie sake te orden waar hulle ‘n natuurlike meerderheid vorm.  Die Suid-Afrikaanse samelewing kan en moet binne die ontluikende demokrasie op ‘n meer gepaste wyse ingerig word deurdat outonomie aan minderheidsvolke soos byvoorbeeld aan Afrikaners deur ‘n wedersydse respek en begrip op gepaste wyse erken en gegun word.  Ons land staar tans enorme demografiese verskuiwings en omwentelings in die oë wat ernstige toekomstige maatskaplike probleme mag baar.

*  *  *