menings

 opstelle

 poësie

 satire

 aksies

 skrywers

 abba

 skakels

 briewe

 uit-BEELD

 uit-RAPPORT

 tuis

Haarolie Pakendrup, ‘n gewese koerantredakteur (soek tans ‘n koerant om toe te maak)

Gouda Landvrou, ‘n bekende televisieaanbiedster

Honja Bloots, ‘n jong skryfster met ‘n verlede

Hyg Wilnetsê, ‘n swart Afrikaanse

Antie Krop, ‘n ver-linkse digteres wat haar verlede wil verloor

(‘n Skemerkelk ten behoewe van die Regerende Party)

Haarolie Pakendrup (aan Gouda Landvrou): Maggies Gouda, ek’s bly om jou weer te sien.

Gouda (gebelg): Beteken dit jy kyk nie meer na my program nie?

Haarolie: ‘Skuus, man, ek bedoel vrou, natúúrlik kyk ek altyd na jou program.

Gouda: Jy beter. As die beroemdste Afrikaanse televisiepersoonlikheid, sal ek hoogs beledig voel as jy nie na my kyk nie.

Haarolie (terwyl hy oorleun om voor by haar rok in te kyk): Ek kyk, ek kyk!

Gouda (gee hom ‘n oorveeg): Nie so nie, jou gek! Ek bedoel nou op TV.

Haarolie: O, o. ‘Skuus. Ek is jammer. (Teug aan sy drankie.) Sê my Gouda, pla die regses jou ook so?

Gouda: Ja, te vreeslik. Daar is nou weer ‘n klomp wat kla dat ek nie meer Afrikaans praat nie. Dit raak nou net te erg.

Haarolie: ‘n Mens sou dink hulle het al tou opgegee. Maar, Gouda, ek sê jou, dis net ‘n kwessie van tyd.

Gouda: Hoe bedoel jy?

Haarolie: Man, kyk so daarna. Ek het al in my lewe drie Afrikaanse dagblaaie toegemaak, en daar is nog net drie oor. Met ‘n bietjie geluk maak hulle my een van die dae redakteur van een, en dan bly daar binnekort net twee oor! En dan een, en dan niks! Dan sal almal Engelse koerante móét lees, net soos hulle na jou móét luister as jy Engels praat. Ek is die wêreld se kampioenkoerantsluiter en toevallig werk ek in Afrikaans, nes jy.

Gouda: Moet nou nie belaglik wees nie! Ek werk in Engels. Kyk, selfs met hierdie druk van die regses, praat ek nie meer as twee woorde Afrikaans op my program nie, en dan is dit net om die fanatici tevrede te stel. Maar jy weet, dis vir my verskriklik, hierdie regse gevaar, want die paar Afrikaanse woorde wat ek nou onder dwang moet praat, bederf my hele image. Sowaar. My seuntjie word selfs daaroor gespot op skool.

Haarolie: Hoe dan nou? Is hy nie by daardie Afrikaanse privaatskool vir die rykes nie? Sarel Cilliers of so-iets nie?

Gouda: Nee, nee, is jy nou besimpeld?! Ons het hom lankal daar uitgehaal. Hy is nou in St. John’s, hier anderkant in Houghton. Dink jy ek is so common om my kind na ‘n Afrikaanse skool te stuur? You must be joking! Hy het vreeslik goed aangepas, weet jy. Ons praat nou al tot Engels by die huis.

Haarolie: ‘Skuus, Gouda man, ek bedoel vrou, uh, Landvrou. Jy is regtig ons landsvrou. Jy hou die volk op die regte pad. Wat sou die Afrikaanses sonder jou gedoen het? Ek bedoel, as dit nou nie vir die regses was nie, dan het jy steeds jou hele program eenhonderdpersent in Engels aangebied, soos dit hoort vir die beroemdste Afrikaanse televisiepersoonlikheid.

Gouda: Ja, hierdie regses, ek kan dit nie meer uithou met hulle nie. Kan jy nie ‘n woordjie doen by die Regerende Party om hulle vas te vat nie? Netnou ruk dinge hande uit, en kom Afrikaans terug op ons televisiekanaal. Kan jy dink hoe hulle my arme bloedjie by St. John’s sal spot as al sy maats moet weet sy ma praat Afrikaans op die TV? Dit sal die kind ‘n kompleks gee.

Haarolie: Gouda, jy’s reg. Hierdie regses word ‘n probleem vir ons. Dis omdat daar te veel Afrikaanse koerante is. As hulle my nou net redakteur van Beeld kan maak, dan’s dit net ‘n paar maande dan is daar nie meer ‘n enkele Afrikaanse koerant hier in die Noorde nie. Dit sal al daai briefskrywers se monde snoer. Maar ek sal bietjie met die Regerende Party praat, miskien is daar nog plek op Vlakplaas vir hulle...

Gouda: Nou praat jy, Haarolie, nou praat jy! Ons moet iets doen teen die regse gevaar!

Honja Bloots (in ‘n rewolusionêre rooi tabberd met klein hamer-en-sekeltjies op): Wat is dit van die regse gevaar? Dood die fasciste! Fusilleer die taalstryders!

Gouda: Hallo Honja, so moet ‘n vrou praat. Ek hoor jy werk so hard teen die taal?

Honja: Ja, vrou, jy weet, daar is mos al die fascistiese gekonkel in Afrikaans, soos een van my vriendinne altyd sê. Veral daai spul ou wit mans van PRAAG.

Haarolie: Honja, my Honja, party van ons kan dit nie help nie. Ek bedoel nou, om ‘n wit man te wees nie. Jy kan nog vir melanieninspuitings gaan teen die witheid, maar aan die ouderdom kan jy niks doen nie.

Honja: Relax, Haarolie. Ek het niks teen jou nie. Jy was nog altyd ‘n witman. En aan die kant van die Regerende Party. Eintlik het ek dit teen die regses wat so aangaan oor Afrikaans. Al daai wit mans soos Breyten Breytenbach wat aan die melankolie van magsverlies ly.

Gouda: Die melankolie van magsverlies? Honja, moenie sulke groot woorde gebruik nie. Onthou, ek werk vir televisie. Kan jy nie plein Afrikaans praat nie? Of miskien Engels nie?

Honja: Gouda, al wat ek wil sê is dat hulle nou wil betoog vir Afrikaans omdat hulle spyt is hulle is nie meer aan bewind nie.

Haarolie: Was Breyten al aan bewind? Hoekom het niemand my vertel nie? Dis hoekom ek koerante toemaak, want jou eie joernaliste is so oningelig, jy kan hulle net sowel almal fire.

Honja: Nie letterlik nie, Haarolie, nie letterlik nie. Maar om in die tronk te wees, is ook ‘n soort magsposisie. Kyk nou maar vir Hitler, hy was ook op ‘n keer in die tronk. As jy ‘n regse in die tronk sit, en hy kom uit, dan is hy soveel gevaarliker. Dan word hy ‘n nuwe regse.

Gouda: Honja, jy is briljant! Jy is een van die slimste vroue in die land. As jy so aanhou, nooi ek jou om op my program te kom praat. Ek moet net eers gou my AMPS-syfers check...

Honja: Enige tyd, Gouda, enige tyd. Spreek net die woord, dan meld ek aan by die ateljee.

Gouda: Sê liewer studio, Honja. Ateljee klink te veel na suiwer Afrikaans.

Haarolie: Janee, Honja, ons moenie probeer suiwer wees nie. Die meerderheid sal niks daarvan hou nie. Jy weet, ek hoor soveel swart Afrikaanses wat suiwer Afrikaans praat. Ons sal hulle moet oortuig om op te hou, en meer Engelse woorde te gebruik.

Hyg Wilnetsê: Wat skinder julle so van die swart Afrikaanses? Hoe lyk dit, Gouda, met ‘n spreekbeurt op jou program?

Gouda: Hallo, Hyg, wil jy deelneem aan die program oor disleksiese bergies? Ken jy enige bergies daar in jou buurt?

Hyg: Nee, nee, Gouda, moenie jou interlokuteur kwets nie.

Gouda: Ekskuus, Hyg, man. Moenie my verkeerd verstaan nie. Ek wou jou mening vra as swart Afrikaanse kundige... Sien, ons het nou gedink as die bergies swart Afrikaanses is, en jy is een, dan kan jy dalk swart as ‘n analitiese konsep gebruik en die hele ding vir ons kom uitlê.

Hyg: O, as jy dit nou so stel... Ja, weet jy, ‘n mens word ‘n bergie omdat jy gely het onder apartheid. En alhoewel ek geen bergie is nie, kan ek tog getuig van my lyding onder apartheid. (Slaan sy hand op sy hart.) Ek het so gely, Gouda...

Honja (val hom om die nek): Toemaar, Hyg, dis nou verby. Apartheid is verby.

Hyg: Nee, Honja, nee! Dit is nie verby nie! Ek ly nog steeds. In die nanag skrik ek wakker, en vee die sweet van my voorhoof, en tel die nagmerriedae van my verlede wat soos dwarslêers van ‘n treinspoor voor my die toekoms instrek... Ek sal altyd ly.

Haarolie: Nou laat jy my skuldig voel, Hyg. Ek voel presies net soos jy. Ek voel soos ‘n lid van die meerderheid. Ek sal nog net ‘n bietjie moet bely. Die regerende party hou verskriklik daarvan as ‘n mens bely. Dis amper beter as om te ly.

Hyg: Haarolie, jy weet nie hoe dit voel om te ly nie. Om dit te kan ervaar, moet jy swart wees soos ek, moet jy die analitiese konsep oorneem. So swart soos die nag van my aaklige drome. (Verval in mymering.) Ek droom ek moet alweer oorsee gaan met al my kostes betaal om vir die Duitsers, die Hollanders, die Franse, die Engelse, die Amerikaners, te gaan vertel hoe ek onder apartheid ly. Ek bly in ‘n driesterhotel en ek is oortuig dat hulle my nie in die vyfster sit nie omdat ek swart is...

Gouda: Hyg, dit klink wonderlik. Ek sal jou sommer môre op my show kan sit. Maar ek het net een probleem...

Hyg: En wat is dit, Gouda?

Gouda: Jy praat net ‘n bietjie te... suiwer Afrikaans. Kan jy nie ‘n paar Engelse woorde tussenin gebruik nie, jy weet, soos die jongmense maak?

Honja: Ja, Hyg, man, jy klink net soos een van daai regses. Be cool, bra. Just speak the taal with a bit of attitude. Die televisiekykers sal nooit glo jy’s swart as jy so goed Afrikaans praat nie.

Hyg: Miskien het julle ‘n punt daar beet. Ek sal probeer. I’ll try for black, alles lekker opgemix.

Gouda: Nou praat jy, Hyg. Kan jy by die ateljee aanmeld so halfsewe, dat hulle net gou jou make-up doen? Sien jou op my show.

(Die Mixer in Melville, Antie Krop en Gouda Landvrou diep in gesprek.)

Antie Krop: Gouda, dit gaan nie goed met my nie.

Gouda Landvrou: Maar wat makeer, Antie, is daar enigiets waarmee ek kan help?

Antie (bars in trane uit): Boe-hoeee! Ek is nie Engels nie! Ek sal nooit Engels wees nie!

Gouda: Toemaar, Antie, toemaar. Shame. Jy’s seker oorspanne omdat jy die heeltyd so skuldig voel. Moet dit nie oordryf nie. Ek is ook al daardeur.

Antie (droog trane af): Jy bedoel, die skuld?

Gouda: Nee, om so bleddie Afrikaans te wees. Ek kom van Kakamas af, kan jy dink watse setback is dit in die lewe? Om in jou kinderjare te moet luister na ‘n Staal Burgerprogram met dit titel, "Die mas van Kakamas?" Om hier in Johannesburg deur almal bespot te word omdat jy ‘n boeremeisie from the flippin platteland is?

Antie: Gouda, now you’re talking. Weet jy, dis vir my so ‘n vernedering dat iemand al my spelfoute moes regmaak toe ek "Country of my skuld" geskryf het. En my tenses! Ek voel ek sal dit nooit regkry nie! Dis erg, maar dis nie die ergste nie. Nou die dag voer die Pig & Whistle, daai cool Engelse koerant, ‘n onderhoud met my en hulle vra my so wragtig, "Do you feel removed from some sort of Boerdom?" En die volgende vraag is: "What has been your most racist thought or action?" Asof ek my dae deurbring om rassistiese gedagtes of dade uit te dink. En kan ek dit nou fokken help dat ek in die Boeredom gebore is? Ek gaan selfmoord pleeg, Gouda, wat kan ek doen?

Gouda: Relax, Antie, relax. Ek weet presies wat jy moet deurmaak. Ek was ook so Afrikaans, jy kon met my toor. Maar ek het nie gaan lê nie, ek het vir berading gegaan, en ek het my mind opgemaak, en ek het iets daaraan gedoen!

Antie: Maar wat het jy gedoen, Gouda? Vertel my.

Gouda: Ek het vir elokusielesse gegaan!

Antie: Gouda, jy speel! Jy het nie... jy bedoel, al wat ek nodig het is om aan my aksent te werk, en dan sal alles regkom?

Gouda: Presies, Antie. Dit het vir Margaret Thatcher gewerk, dit het vir my gewerk, en dit gaan vir jou ook werk. Ek het die beste elocutionist in Suid-Afrika. Ek gaan nog so af en toe terug vir ‘n slypsessie. As jy eers kan Engels praat met ‘n stiff upper lip, gaan al jou probleme iets van die verlede wees. Jy sal sien. As iemand jou vra of jy steeds deel is van die Boeredom, dan gooi jy hom bietjie met ‘n British hot potato, en dan verwelk hy sommer. Dit help nie jy skryf in Engels, en jy kan dit nie behoorlik praat nie. Vergeet van tenses, niemand gaan agterkom as jy verkeerd praat nie, solank jy dit net met die regte aksent doen.

Antie: Is jy seker, Gouda? Wat van my agtergrond, my verlede? Ek het darem in die Vrystaat grootgeword, jy weet.

Gouda: Antie, sê net vir jouself: van môre af gooi ek my verlede in die asblik. Dis verby. Die regerende party verander in elk geval ons almal se verledes so vinnig dat niemand sal agterkom of jy nou van Kroonstad of Sandton af kom nie. Kyk nou vir my, ek het my verlede so goed afgeskud, people can’t even recall I come from Kakamas.

Antie: Jy moet my die nommer van jou elocutionist gee. Miskien sal dit help. Ek moet sê, ek is moeg daarvoor dat almal my soos ‘n bledddie rock behandel. Vebeel jou, "Boerdom"! Maar wat van die skuld, Gouda? Dit ry my, jy weet.

Gouda: Positive thinking, my dear. As jy eers jou selfbeeld verbeter het met die elokusielesse, gaan jy sien die skuld verdwyn sommer vanself. Maar jy wil tog nie hê jy moet gladnie meer skuldig voel nie. Skuld is jou trademark! Dink jy jy gaan nog bestsellers in Amerika hê of pryse wen as jy ontpop as Antie Krop the innocent! Kry net jou aksent reg, en die res kom vanself. As jy nog probleme het met jou psige, kan ek vir jou ‘n beradingsessie reël met Johan Remington, my predikant. Hy is wonderlik. Of jy kan saam met my sinode toe kom, dan praat ons bietjie oor Genesis. Moenie jou Bybel vergeet nie. Daar is soveel interessante debatte nou in die kerk, soos of daar ‘n preekstoel moet wees of nie.

Antie: Maar in watter taal moet ek die Bybel lees, Gouda? As ek dit in Afrikaans lees, dan word ek dalk lus om weer ‘n digbundel in Afrikaans te skryf, en dan is ek net weer terug waar ek was.

Gouda: Maar natuurlik moet jy vir jou ‘n Engelse Bybel aanskaf, Antie. Hoekom die Bybel in Afrikaans vertaal is, weet nugter. Dis die regsheid, ek sê jou. As die Boere lankal verengels het, dan het ons nie nou soveel probleme gehad nie, dan was daar nie apartheid nie, en dan hoef ek en jy nie nou vir elokusielesse te gegaan het nie. Soos ek nou die dag vir die Sondagkoerante gesê het, Engels is ‘n wêreldtaal, en hoe gouer mense dit besef, hoe beter.

Antie: Jy’s reg, Gouda. Hoekom neuk almal so met Afrikaans? Hoe het dit alles begin? Ek verstaan dit nie. Ek verstaan niks meer nie.

Gouda: Kyk maar net ‘n bietjie meer TV, Antie. Soos na my show, byvoorbeeld. Moenie jou moegmaak oor goed nie. Pasop vir die regse gevaar en hulle Afrikaans-Afrikaans. Hulle is die Anti-chris, ek sê jou, met al hulle gefilosofeer. Dis alles net retoriek van die vorige gediskrediteerde geslag. En bel nou daai nommer van die elocutionist.

Antie: Ek sal, Gouda. Ek sal.

(Word vervolg)

Boontoe