PRAAG:

Pavane van die Afrikaanses (5)

"Vergeet van kopkrap, dis nou klipkrap"

Rolverdeling:

Baba Mboeti, President van Azanië

Willie Nesuitgeveertehuyze, ‘n professor van die Skelmbosse Universiteit

Mak ge Skree, ‘n gewese vuurvreter televisie-joernalis, tans vryskut-korrespondent vir intellektuele mensgerigte lewenstyl-tydskrifte

Die toneel: Groote Schuur (wat deesdae onder ‘n ander naam bekend staan wat egter nie bekend is aan die skrywer van dese nie) met ‘n effense skemer wat aandoem oor Tafelberg. Willie Nesuitgeveertehuyze en Baba Mboeti sit in rookbaadjies rondom ‘n kaarttafel in een van die ontvangskamers van die woning. Nesuitgeveertehuyze probeer sy bes om nie na Mboeti se Afrika-renaissancerookbaadjiestrikdas te kyk nie, wat uit grasspriete gevleg is en agterna met spuitverf in Ndebele-kleure geverf is. Mboeti is daarvoor bekend dat die lelikste dasse in die suidelike halfrond en op die kontinent van Afrika dra, en hy is tans besig met ‘n marathonpoging om alle wêreldrekords vir dasaakligheid te oortref. Die Afrika-renaissancerookbaadjiestrikdas maak ‘n indruk van uitspattige multikulturaliteit te midde van die Kaaps-koloniale ambience van Groote Schuur.

Willie Nesuitgeveertehuyze: Baba, my ou vriend, om te dink ons sit nou hier in Rhodes se heiligdom wat hy met sy diamantgeld van Kimberley gebou het. Ek voel so bevry as ek om my kyk...uhm (kyk noodgedwonge na Mboeti se strikdas), veral jou besonder...uhm... smaakvolle das. Werklik, Baba, my ou vriend, ek bewonder jou smaak...(soek na woorde), jou uitmuntende Afrikasmaak.

Mboeti (glimlaggend): Ag dankie, Willie, my ou handlanger, ek bedoel vriend. Man, ek was darem beïndruk met julle studie daar uit Skelmbos wat sê ek en my regering doen so ‘n goeie job, jy weet. Baie goed te pas gekom, moet ek sê. Jy weet, hierdie vreeslike koloniale, rassistiese en apartheidspers van ons wil alewing my regering afkraak. Vigs en misdaad, vigs en misdaad. Jy sou sweer daar is niks anders in die wêreld om oor aan te gaan nie. Hulle is toksies, sê ek jou, toksies! (Raak nou ergerlik.) Maar gelukkig het jy en jou professore nou bewys dat ons amper die beste regering in die wêreld het. Wetenskaplik bewys. Miskien moet ek vir julle ‘n honderdmiljoen skenk uit die staatskas om ‘n Instituut vir Afrika-sosiale wetenskappe te begin. Iets om te bewys dat Afrikaregering die beste ter wêreld is.

Willie: Ek is altyd bly as ek van hulp kan wees, Baba, my ou vriend. En ons mense van Skelmbos sê ook nooit nee vir geld nie. Geld wat stom is maak reg wat krom is, of wat sê hulle nou weer.

Baba: Jy moenie so baie Afrikaanse spreekwoorde in my teenwoordigheid gebruik nie, asseblief Willie, my ou handlanger.

Willie: Ekskuus, Baba, ekskuus. Ek weet jy beskou Afrikaans as ‘n ekslusiewe taal, ek moes liewer gesê het “Money makes the world go round.” Is dit beter, “Money makes the world go round, money makes the world go round!” (Begin sing in falsetto.)

Baba: Baie beter, Willie, baie beter. Wat anders kan julle daar in Skelmbos uitdink om my regering beter te laat lyk? Ek sien Tony Neonlig daai vieslike Jood van Houghton wat lankal in ‘n Palestynse selfmoordbom geëlimineer moes gewees het, sê dat daar 175 000 mense in Suid-Afrika vermoor is sedert 1994. Kan julle nie ‘n bietjie sy eurosentriese wiskunde korrigeer nie? Ek bedoel: moet ‘n mens net optel, kan jy nie ook partykeer aftrek nie? Kan ‘n mens nie dié wat vermoor is aftrek van dié wat nie vermoor is nie, jy weet ‘n Afrika-harmoniebeginsel, en dan eindig jy op nul nie? Ek hou tog so van nul, die jaar nul, die nulle op ‘n groot vet tjek...

Willie: Sekerlik, Baba, my ou vriend. Ons kan daaraan werk. Ons het net fondse nodig, jy weet. Nulle op ‘n tjek maak weer ander nulle, ha-ha, as jy verstaan wat ek bedoel. Maar gepraat van nulle, ek was so trots op ons land en op Afrika toe jy van daai klip gepraat het in jou openingstoespraak nou die dag. Om te dink, die moderne tyd het hier in Afrika begin 77 000 jaar gelede! Jou woorde was pragtig... (begin deklameer in ‘n Skelmbosse Engelse aksent): “the extraordinary heritage of the evolution of humanity that resides within our country and which we must preserve. The designs on the slab were
made deliberately and with symbolic intent. The scientists say that it is now to Africa that we look for the origins of the human imagination and human ingenuity and for the genesis of art.”

Baba: Sê dit weer, Willie, sê dit weer!

Willie: (herhaal sy deklamasie)

Baba: Mooi so, Willie. Ek hou so van julle akkademici. Julle is sulke lojale mense. Ons sal hierdie boodskap na die bevolking moet uitdra, na die mense van ons land. Hoe kan ons dit vertaal in ‘n handige slagspreuk wat selfs julle Afrikaners sal verstaan?

Willie: Ek het net die slagspreuk, Baba! Vergeet van kopkrap, dis nou klipkrap!

Baba: Hmmm (krap sy kop ‘n bietjie)... verduidelik ‘n bietjie.

Willie: Wel, Baba, jou Afrikaklip met sy abstrakte geometriese vorms, die genese van alle kuns ter wêreld, dit is die “klipkrap”. Die primitiewe Westerse kultuur met al sy nuttelose abstraksies, ou Pythagoras en Archimedes en ou Galileo met sy teleskoop, om nie van Newton en Einstein te praat nie, dit is alles net “kopkrap”. Mense kla mos so oor die lae slaagsyfer in wiskunde en wetenskap, maar dis ‘n eurosentriese probleem, dis alles net nuttelose kopkrap! Leer die kinders liewer klipkrap op skool, dat hulle beskaafd kan word. Dis modern!

Baba: Jy weet, Willie, julle Afrikaners is darem briljant!

Willie: Sê liewer Afrikaanses, Baba, ek hou meer van die vroulike vorm, jy weet, dit klink meer feministies.

Baba: Natuurlik, Willie, natuurlik. Julle Afrikaanses is briljant! ‘n Mens hoef julle nie eens te leer afrikaniseer nie, julle doen dit sommer vanself. Klipkrap! Ek hou daarvan. Leer die kinders klipkrap, en vergeet van wiskunde en al daai vervelige eurosentriese goed.

Willie: En Baba, dink net daaraan. As jou regering ontslae raak van al die kopkrapvakke op skool, styg Kader Asmal se slaagsyfer ten hemele. Dit sal nie meer 43% wees nie, maar 100%! En die telkaart wat ek en my Skelmbosse akkademici aanhou oor jou regering, sal – uiteraard! – óók styg tot 100%! So gee ons almal vir mekaar 100% en die Kaap is weer Hollands, uhm, ek bedoel Afrikaans, ag nee, in die sin van Afrika-, jammer, nee, sê liewer, en die Kaap is weer Xhosa.

Baba: Willie, my ou handlanger, jy het ‘n kop op jou skouers, nee, ek bedoel ‘n klip op jou skouers. Ek moet gewoond raak hieraan. Klipkrap, nie kopkrap nie! Vergeet van kopkrap, dis nou klipkrap!

(Bars albei uit in ‘n koor, singend): Vergeet van kopkrap, dis nou klipkrap! Vergeet van kopkrap, dis nou klipkrap!

Willie, uitasem: Maskas, Baba, maar ons sing nou lekker. Dis amper so lekker soos Nkosi Sikelel’ y Afrika. Jy kan maar sê ek word elke dag bietjie meer deel van die Afrika-renaissance. Ek voel my sommer al klaar deel van die meerderheid.

Baba: Julle Skelmbosmense maak my hart sommer bly, Willie, ons verstaan mekaar so goed. Wat kan ons nog sing? Wat van Bobbejaan klim die berg?

Willie en Baba: Bobbejaan klim die berg!

So haastig en so lastig,

Bobbejaan klim die berg

Om die Boere te vererg,

O moenie huil nie, o moenie treur nie,

Die Skelmbosse boys kom weer!

Baba (skielik stil, nadenkend): Willie, jy weet, julle sal daai liedjie moet verander. Ek hou nie van die woord “boys” daarin nie. Dit klink vir my te veel na ‘n erfenis van kolonialisme, apartheid en rassisme.

Willie: Ek sal dadelik die boodskap uitkry na die Afrikaanses toe, Baba. Hulle sal dit sommer gou-gou verander, daarvan is ek seker. Jy weet tog hoe is ons Afrikaanses, as jy sê spring, dan vra ons hoe hoog.

Baba: Kom ons hou dit so, Willie, my ou handlanger.

Willie: Maar wat van die bobbejane in die liedjie, kan dit nie ook as rassisties gesien word nie, jy weet, bobbejane klim mos nie eintlik berge nie, net mense doen dit. Ek dink ‘n bobbejaan “klouter” eerder teen ‘n berg uit. Of dink jy ons kan dit maar daar los, want jy is mos ‘n bok vir evolusie. Ons en die bobbejane is mos maar almal familie, primate jy weet. Dink net daaraan, as jy nog twee nulle bysit by jou 77 000 jaar gelede, dan is ons en die bobbejane almal in dieselfde trop, familie van mekaar, mens en aap verenig in een nasie!

Baba: Willie, daaraan het ek nou nog nooit gedink nie. Jy is reg, ons moet spesieïsme beveg net soos rassisme. Maar is die bobbejane modern?

Willie: Natuurlik, Baba. Bobbejane en ander hoër primate gebruik ook gereedskap. Hulle gebruik klippe om neute of vrugte te kraak of fyn te stamp. En weet jy wat, Baba, het jy al gehoor van die sjimpansee-en-die-tikmasjien?

Baba: Nee, regtig, Willie, nou vra jy my vas. Waar kom jy aan al hierdie goed?

Willie: Man, Baba, ek lees maar daarvan in ons Afrikaanse leefstyltydskrifte, as ek dit nie mis het nie.

Baba: En waaroor gaan die sjimpansee-en-die-tikmasjien?

Willie: Wel, dit is bekend dat jy ‘n sjimpansee kan leer om te tik, maar nie om te lees en skryf nie. Maar as jy jou sjimpansee lank genoeg voor die tikmasjien los, gaan hy uiteindelik vir jou die Versamelde Werk van Shakespeare uittik.

Baba: Sowaar?

Willie: Njannies kepela. Dit sal ‘n paar miljoen jaar neem voordat die Versamelde Werk van Shakespeare verskyn tussen die ander chaotiese letterkombinasies, maar wiskundig is dit moontlik.

Baba: So wat jy vir my sê is dat ‘n sjimpansee per ongeluk ‘n Shakespeare kan word.

Willie: Heeltemal korrek, Baba.

Baba: Wel, kan jy nou meer. Sonder om kop te krap, kan die sjimpansee dus ‘n hele reeks groot kunswerke skep. Wie het nou nog kopkrap nodig? Geen wonder ou Shakespeare was so kaalkop en sjimpansees het so baie hare nie!

Mak ge Skree (stap in by die salon, lyk moeg en gedaan): Wat praat julle so baie van bobbejane en sjimpansees?

Willie: Nee wat, Mak, ek en die President gesels maar sommer ‘n bietjie oor evolusie, sy gunstelingonderwerp, dis nou afgesien van alternatiewe vigswetenskap. Maar hoekom lyk jy so moeg en gedaan?

Mak: Ek moes nou net Soweto toe trek, sak en pak. Ná ek in Rapport geskryf het dat al die wittes nou hulle woonbuurte moet verlaat, moes ek darem ‘n voorbeeld stel, of hoe?

Baba: Mak, jy is ‘n nasiebouer soos min. Ons land is trots op jou. Sonder jou en Antie Krop, en ou Willie hier, sou ons die Afrikaners lankal afgeskryf het.

Willie: Afrikaanses, my President.

Baba: Ekskuus, Willie, daar maak ek my nou net skuldig aan seksisme. Om nie te praat van rassisme, kolonialisme en apartheid nie. Alle Afrikaners is nie mans nie, daarom is hulle Afrikaanses. Maar ons was eintlik besig om oor spesieïsme te praat. Willie hier vertel my nou net dat ‘n simpansee in staat sou wees om die Versamelde Werk van Shakespeare uit te tik. En julle weet ek is mál oor Shakespeare. Al was hy nou ook ‘n wit manlike Engelsman.

Mak: Wraggies? ‘n Sjimpansee? Ek het dít nog nooit gehoor nie, maar nou ja, hoe meer dae, hoe meer dinge. Uit Afrika altyd iets nuuts, hé-hé.

Baba: En ja, ek en Willie hier praat nou net daarvan dat ons dalk ons primaatidentiteit moet herontdek, ons gemeenskaplike oorsprong en identiteit wat ons deel met die hoër primate. Hoe lyk dit, Mak, wil jy nie ‘n rubriek daaroor skryf nie? Ons gemeenskaplike geskiedenis van 7 miljoen jaar!

Mak: Baba, nou gee jy my ‘n idee! Ek het nog nooit só daaraan gedink nie. Ek het geweet ons is al saam van australopithecus africanus af, maar ek het nog nooit daaraan gedink dat dit nog verder teruggaan as dit nie. Eendrag maak mag! Weg met spesieïsme! Bevry die bobbejane uit die Krugerwildtuin! Ek sal beslis ‘n rubriek daaroor skryf.

Willie: Ek voel nou so lekker hier, saam met julle in Groote Schuur. Ons moet ontslae raak van al ou Rhodes se klomp boeke hier in die biblioteek, en hulle met iets moderner, soos klippe met geometriese vorms, vervang. Dan sal ons almal meer tuis voel hier.

Baba en Mak: Jy is reg, Willie. Kom ons wees almal sáám. Ons en die mense van 77 000 jaar gelede en die aapmens van driemiljoen jaar gelede en ons primaatbroers van 7 miljoen jaar gelede, ons is almal sáám Azaniërs.

Willie: Ons moet saamwees bevorder, ouens. Saam-saam kom ons die bult uit. Of ons hom nou klouter of klim of met ‘n fiets uitry of met ‘n binnebrandenjin. In evolusie is ons almal sáám. Kom ons sing weer die saamweesliedjie. Laat ons klippe vat. Een, twee, drie,

Bobbejaan klim die berg,

Om die Boere te vererg,

Hoera vir die jollie bobbejaan! ens.

Boontoe